Κατανοώντας τον χρόνο - Δημιουργία προγράμματος
Τα παιδιά ανθούν σε έναν συγκεκριμένο ρυθμό, το καθένα στον δικό του. Τους αρέσει η προβλεψιμότητα, να ξέρουν τι συμβαίνει στο τώρα τους και τι πρόκειται να ακολουθήσει. Αυτή η γνώση τους παρέχει ένα αίσθημα ασφάλειας και ηρεμίας.
Καθώς ο χρόνος είναι μία αρκετά αφαιρετική έννοια για τα παιδιά προσχολικής και σχολικής ηλικίας, καλό θα είναι όσο μπορούμε να κάνουμε τον χρόνο πιο συγκεκριμένο συνδέοντάς τον με ενέργειες/πράξεις είτε δικές μας είτε του παιδιού. Για παράδειγμα, αν βρισκόμαστε στην παιδική χαρά και πλησιάζει η ώρα για να φύγουμε, αντί να πούμε στο παιδί «Σε 5 λεπτά φεύγουμε.» προτιμούμε μία πρόταση όπως «Μπορείς να κάνεις ακόμα μία φορά τσουλήθρα, να χαιρετήσεις τους φίλους σου και να γυρίσουμε στο σπίτι.». Εάν βρισκόμαστε στο σπίτι και το παιδί μας φωνάζει γιατί χρειάζεται τη βοήθειά μας ή γιατί θέλει κάτι να μας δείξει, μπορούμε να πούμε «Μόλις τελειώσω το πλύσιμο των πιάτων θα έρθω να σε βοηθήσω.» (εφόσον δεν είναι κάτι που επείγει) αντί της πρότασης «Έρχομαι σε λίγο.». Σε περίπτωση που πλησιάζει η ώρα για τη βραδινή ρουτίνα του παιδιού, μπορούμε να του υπενθυμίσουμε «Μπορείς να παίξεις ακόμα έναν γύρο/ Μπορείς να ζωγραφίσεις με ακόμα δύο χρώματα/ Μπορούμε να διαβάσουμε ακόμα μία σελίδα από το παραμύθι/ και μετά θα πάμε για ύπνο.». Όλα αυτά πάντα με μία διάθεση διαπραγμάτευσης, εάν αυτό χρειάζεται για να αποφευχθούν περιττές εντάσεις.
Ένας άλλος τρόπος για να βοηθήσουμε το παιδί να αρχίσει να αντιλαμβάνεται τον χρόνο, τόσο σε ημερήσιο επίπεδο (πρωί-μεσημέρι-απόγευμα-βράδυ) όσο και σε εβδομαδιαίο (ημέρες της εβδομάδας) και να γνωρίζει τι το περιμένει την κάθε ημέρα, είναι να δημιουργήσουμε ένα οπτικοποιημένο πρόγραμμα της εβδομάδας με τις δραστηριότητες/ρουτίνες του παιδιού χρησιμοποιώντας εικόνες/φωτογραφίες της αντίστοιχης δραστηριότητας (π.χ. εικόνα του πρωινού/ του σχολείου/ της παιδικής χαράς/ της εξωσχολικής δραστηριότητας/ κ.λπ.), τις οποίες μπορούμε να κολλήσουμε σε ένα μεγάλο χαρτόνι και να το τοποθετήσουμε σε ένα σημείο στο σπίτι όπου το παιδί θα μπορεί να ανατρέχει ανά πάσα ώρα και στιγμή. Εάν το παιδί ξέρει να διαβάζει, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε χρωματιστούς μαρκαδόρους με τους οποίους να αναγράφουμε την εκάστοτε δραστηριότητα.
Δεν χρειάζεται να είναι ένα φιξαρισμένο πρόγραμμα με ακρίβεια λεπτού. Ωστόσο είναι πολύ σημαντικό το πρόγραμμά μας να ακολουθεί την ίδια ή μία παρόμοια ρουτίνα με τα ίδια βήματα κάθε μέρα. Έτσι, το παιδί είναι σε θέση να προβλέψει πώς θα ξεκινήσει την ημέρα του, τι το περιμένει κατά τη διάρκεια αυτής και πώς θα την ολοκληρώσει. Με αυτόν τον τρόπο μειώνουμε τις δύσκολες στιγμές μετάβασης από μία δραστηριότητα/ρουτίνα σε μία επόμενη. Καλό θα είναι ο ρυθμός μας να ακολουθεί την ενέργεια και τα ενδιαφέροντα του παιδιού.
Ωστόσο, για κάποια παιδιά, ακόμα και ένα οπτικοποιημένο πρόγραμμα μπορεί να μην επαρκεί για να κατανοήσουν τι θα έχουν να αντιμετωπίσουν στη διάρκεια της ημέρας τους. Σε αυτήν την περίπτωση, εξηγούμε το πρόγραμμα στο παιδί αναλυτικά, βήμα-βήμα, ώστε να μειώσουμε όσο είναι εφικτό την ενδεχόμενη αγωνία του. Πιο συγκεκριμένα, μπορεί να χρειάζεται να περιγράψουμε στο παιδί ότι θα είναι στο σχολείο από τις 08.00 το πρωί έως τη 13.00 το μεσημέρι και ότι αυτό σημαίνει ότι θα έχει 5 ώρες μάθημα/5 μαθήματα. Συνεχίζουμε, λέγοντας στο παιδί τη σειρά των μαθημάτων που θα έχει στη διάρκεια της ημέρας καθώς και τα διαλείμματα. Του υπενθυμίζουμε ποιο θα είναι το τελευταίο μάθημα, το οποίο θα σηματοδοτεί και το σχολικό σχόλασμα. Αντίστοιχα, προσπαθούμε να πράξουμε και για τις υπόλοιπες δραστηριότητες της ημέρας.
Είναι σημαντικό, να εξηγήσουμε στο παιδί ότι κάποιες φορές ενδέχεται να προκύψουν αλλαγές στο πρόγραμμα και ότι αυτό είναι εντάξει. Όπως επίσης, είναι εντάξει το να μας προκαλέσει αναστάτωση κάποιου τέτοιου είδους ξαφνική αλλαγή. Από καιρό σε καιρό, οι ρουτίνες μας μπορούν να αλλάζουν. Καλό θα είναι να έχουμε εκ των προτέρων στο μυαλό μας ότι αυτές οι αλλαγές μπορεί να δυσκολέψουν το παιδί αλλά και εμάς τους ίδιους και θα πρέπει να προετοιμάσουμε τόσο το παιδί όσο και εμάς αναλόγως.
Εάν παρατηρούμε ότι το παιδί εμφανίζει σημάδια άγχους που σχετίζονται με τον χρόνο και το πρόγραμμά του/μας, τότε καλό θα είναι να συζητήσουμε με τον παιδίατρο μας και να απευθυνθούμε σε έναν σύμβουλο ψυχικής υγείας.
Ελένη Κωνσταντοπούλου,
Λογοθεραπεύτρια, MSc
Εικόνα: Lukas Blazek στο Unsplash.